Ομιλία του Αντιστρατήγου Μυτιληνάκη Αντώνη,στην εκδήλωση των Κρητών Ωρωπού,για το Αρκάδι.

0
368

ΑΡΚΑΔΙ:152 Χρόνια μετά

Η Μονή Αρκαδίου κατά τη παράδοση κτίστηκε από τον αυτοκράτορα
Ηράκλειο και ανοικοδομήθηκε τον 5ο μχ αιώνα από τον Αυτοκράτορα
Αρκάδιο του οποίου το όνομα φέρει.
Απέχει 23 χιλ. από το Ρέθυμνο και ευρίσκεται κτισμένη σε ένα
κατάφυτο οροπέδιο στις ΒΔ υπώρειες του Ψηλορείτη. Η φρουριακή
μορφή της ολοκληρώθηκε τη τελευταία περίοδο της Ενετοκρατίας.
Το σημαντικότερο μέρος της Μονής είναι ο κεντρικός δίκλιτος ναός .το
καθολικό που είναι αφιερωμένο στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος (το
ένα κλίτος) και στους Αγίους Κωνσταντίνο και Ελένη (το άλλο κλίτος)που
περιβάλλεται από παχύ αυλότοιχο . Σύμφωνα με επιγραφή του
κωδωνοστασίου ο ναός κτίστηκε το 1587 και αποτελεί ανακαίνιση ενός
προηγούμενου που κτίστηκε το 14ο αιώνα. Όλο το συγκρότημα έχει
εμβαδό 5200 τμ.
Σημαντικότερα κτίσματα της Μονής είναι:
1.Ό Ξενώνας και το Ηγουμενείο
2.Η Τράπεζα(αίθουσα κοινής εστίασης)
3.Τα Κελαρικά
4 Η Πυριτιδαποθήκη
5.Τα Μεσοκούμια
6.Το Μουσείο
7.Τα Κλάουστρα (κελιάΜοναχών)
8.Τα κελιά
9.Όι Αποθήκες
10.Το σκευοφυλάκιο

Σήμερα το Αρκάδι αποτελεί σύμβολο ηρωισμού και θυσίας και
κορυφαία πράξη του απελευθερωτικού αγώνα των Κρητών. Είναι το
σημαντικότερο γεγονός της Κρητικής Επανάστασης του 1866 αποτελεί
τη κορυφαία έκφραση του πόθου των Κρητών για ελευθερία και ένωση
με τη Ελλάδα και έχει γίνει ένας θρύλος και ένας φάρος που θα φέγγει
στους αιώνες και θα διδάσκει πόσο αξίζει και πόσο στοιχίζει η
Ελευθερία.
Διακόσια χρόνια (από το 1669)βρίσκονταν οι Τούρκοι στο μαρτυρικό
νησί της Κρήτης και οι επαναστάσεις που διαδέχονταν η μία την άλλη
πνιγότανε στο αίμα: 1770-1811-1821-1822-1828 κλπ. και η Κρήτη
φορούσε τα μαύρα. Μέχρι το 1913 που θα γίνει οριστικά η ένωση της
Κρήτης με την Ελλάδα ήταν πεπρωμένο να χυθούν ποταμοί αιμάτων και
δακρύων.
Ας έλθομε όμως στα γεγονότα της εποχής εκείνης.
Ό Κριμαϊκός Πόλεμος(1853-1856) είχε σημαντικές επιπτώσεις στην
εξέλιξη του Κρητικού ζητήματος. Με τη συνθήκη των Παρισίων (1856) ο
Σουλτάνος υποχρεώθηκε να εκδώσει το περίφημο Χάττι Χουμαγιούν
(αυτοκρατορικό διάταγμα) με το οποίο παραχωρούσε σημαντικά
προνόμια στους χριστιανούς υπηκόους του όπως :ανεξιθρησκεία-
προσωπική ελευθερία-εξασφάλιση τιμής και ιδιοκτησίας. Όι διατάξεις
αυτές απετέλεσαν για τους Κρήτες ένα ουσιαστικό βήμα και μια
αφετηρία για την αναγνώριση περαιτέρω δικαιωμάτων.
Για 40 και πλέον χρόνια ως την αναγνώριση της αυτονομίας (1898) η
ιστορία της Κρήτης κινείται στη κατεύθυνση που χάραξε το Χάττι
Χουμαγιούν. Όι παραβιάσεις του ήταν αφορμή νέων επαναστάσεων.
Με αυτές τις συνθήκες και αιτίες φθάνομε στην επανάσταση του 1866-
1869 η οποία με τις διαστάσεις που έλαβε απασχόλησε σοβαρά την
Ευρωπαϊκή διπλωματία ως σημαντική πτυχή του όλου Ανατολικού
Ζητήματος.
Δύο κυρίως είναι οι αφορμές που οδήγησαν τους Κρήτες σε
νέα δυναμική και αποφασιστική αναμέτρηση με την Όθωμανική
Αυτοκρατορία: η επιβολή νέων δυσβάσταχτων φόρων και το

Μοναστηριακό Ζήτημα. Το Μοναστηριακό αφορούσε τη διάθεση της
περιουσίας των Μονών για τη λειτουργία σχολείων. Τα δύο αυτά
θέματα μαζί με τη κακοδιοίκηση και καταπίεση των χριστιανών
ανάγκασαν τη Παγκρήτια Συνέλευση που συνήλθε στα Χανιά το Μάϊο
του 1866 να αποστείλει αναφορά στο Σουλτάνο με την οποία ζητούσε
σειρά αιτημάτων ώστε : Να βελτιωθεί το φορολογικό σύστημα να
υπάρχει σεβασμός της χριστιανικής θρησκείας να αναγνωριστεί στο
πληθυσμό να εκλέγει ελεύθερα τους δημογέροντες και να ληφθούν
μέτρα για την ανάπτυξη του νησιού.
Παράλληλα απέστειλε μυστικό υπόμνημα προς τους μονάρχες της
Αγγλίας-Γαλλίας και Ρωσίας με το οποίο τους καλούσε να ενεργήσουν
για την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα ή να μεσολαβήσουν στον
Σουλτάνο για την έκδοση Όργανικού Νόμου και προστασία των
χριστιανών. Στη συγκέντρωση ήταν και ο ηγούμενός Αρκαδίου Γαβριήλ
Μαρινάκης.
Όι Μεγάλες Δυνάμεις όμως αδιαφόρησαν και η Ελληνική κυβέρνηση
έδειχνε ουδετερότητα. Μόνο η Ρωσία κινήθηκε δραστήρια χάρη στους
υποπροξένους του στο νησί. Επίσης στα μέσα Ιουλίου έφθασε και η
απάντηση από την υψηλή πύλη και ήταν απορριπτική και εντόνως
απειλητική.
Αμέσως οι πληρεξούσιοι των κρητικών επαρχιών συγκεντρώθηκαν στο
Μπρόσνιερο Αποκορώνου και υπέγραψαν τη πρώτη Επαναστατική
διακήρυξη στις 20 Ιουλίου 1866 και την επέδωσαν στους προξένους
των Μ. Δυνάμεων.
Στις 21 Αυγούστου 1866 η Επαναστατική Συνέλευση από το χωριό
Ασκύφου κάλεσε με προκήρυξη το κρητικό λαό σε ένοπλη εξέγερση και
όρισε γενικούς αρχηγούς τον Ιωάννη Ζυμβρακάκη στα Χανιά τον Πάνο
Κορωναίο στο Ρέθυμνο και το Μιχάλη Κόρακα στο Ηράκλειο.
Η επαναστατική απόφαση είχε ληφθεί αλλά οι συνθήκες ήταν
δυσμενείς. Η Αγγλική και Γαλλική διπλωματία ήταν αντίθετη με την
μεταβολή του status guo της Όθωμανικής Αυτοκρατορίας

ς και να κάνουν κλεφτοπόλεμο.
Ό άμαχος πληθυσμός όμως ήταν το μεγάλο θύμα του αγώνα .Επρεπε να
καταφεύγει στα βουνά ή στην εξορία. Ετσι η επανάσταση εξελίχθηκε οι
αληθινή τραγωδία που όμως ο Κρητικός λαός την αντιμετώπιζε με
καρτερία αξιοθαύμαστη.
Ό Μουσταφάς ξεκίνησε με ισχυρές δυνάμεις και παρά την ισχυρή
αντίσταση των επαναστατών κατάφερε να καταλάβει διαδοχικά την

Μαλάξα το Σέλινο και ορισμένα ορεινά χωριά της Κυδωνίας και έκαψε
τους Λάκους τα Μεσκλά και το Θέρισο αλλά είχε υποστεί μεγάλες
απώλειες. Στη συνέχεια εγκατέλειψε τη Κυδωνία και εισέβαλε στον
Αποκόρωνα όπου νίκησε στο Βαφέ το Γενικό Αρχηγό τον Ιωάννη
Ζυμβρακάκη ο οποίος υπέστει βαριές απώλειες.
Η ήττα στο Βαφέ είχε δυσμενέστατη απήχηση στο ηθικό των
επαναστατών. Ό Μουσταφάς θέλησε να εκμεταλλευτεί το γεγονός και
κάλεσε με νέα προκήρυξη τους επαναστάτες να καταθέσουν τα όπλα.
Πολλά χωριά δήλωσαν υποταγή και το ίδιο έπραξαν και οι κάτοικοι
πολλών επαρχιών. Ετσι η επανάσταση φάνηκε να περνά σε πρόωρη
κάμψη.
Μετά τον Αποκόρωνα ο Μουσταφάς άφησε στις Βρύσες τον Μεχμέτ και
ο ίδιος με δύναμη 15.000 ανδρών εισέβαλε στο Ρέθυμνο. Εδρα της
επαναστατικής επιτροπής Ρεθύμνου ήταν η Μονή Αρκαδίου όπου
Φρούραρχος ήταν ο Ανθυπολοχαγός Ιωάννης Δημακόπουλος
συνεπικουρούμενος από τον Ηγούμενο Γαβριήλ.
Τις ημέρες αυτές ο γενικός Διοικητής από το χωριό Επισκοπή είχε
στείλει επιστολή στον Ηγούμενο της Μονής απειλώντας τον ότι αν δεν
υποτασσόταν θα βάδιζε με όλη τη δύναμή του κατά του Μοναστηριού
το οποίο φιλοξενούσε μεγάλο αριθμό γυναικοπαίδων και γερόντων
από τα γειτονικά μέρη που είχαν σπεύσει εκεί για να ασφαλιστούν. Ό
Γαβριήλ όμως θαρραλέος και άφοβος ήταν αποφασισμένος να
αντιμετωπίσει στο Αρκάδι το Μουσταφά. Σε αυτή του την απόφαση
παρέμεινε σταθερός και αμετακίνητος παρότι ο Κορωναίος
επανειλημμένα αφότου έφτασε εκεί είχε προσπαθήσει να τον πείσει να
εγκαταλειφθεί η Μονή και να οργανωθεί αλλού η άμυνα εφόσον
αντίθετα με ότι πίστευαν δεν ήταν ιδιαίτερα οχυρή και γρήγορα θα
υπέκυπτε.
Επίσης απέρριψε και τη γνώμη του Κορωναίου να γκρεμιστούν
ορισμένα οικήματα γύρω από τη Μονή για να μη καταληφθούν από
τους Τούρκους και χρησιμοποιηθούν μετά σαν προμαχώνες από
αυτούς. Είχε την ελπίδα ότι σύντομα θα έφταναν ενισχύσεις από τα
γειτονικά μέρη και έτσι περιορίστηκε να μεταβεί στο Αμάρι και να

ζητήσει βοήθεια ενώ ο Κορωναίος έσπευδε στη Μονή Πρέβελη για να
οργανώσει σώματα πολεμιστών. Όι ενέργειές τους όμως είχαν πενιχρά
αποτελέσματα. Λίγοι Μυλοποταμίτες μόνο έφθασαν και κατέλαβαν
τους γειτονικούς λόφους.
Ετσι αρχές Νοεμβρίου μέσα στο Μοναστήρι εκτός από τα γυναικόπαιδα
δεν βρίσκονταν παρά μόνο οι καλόγεροι μερικά μέλη της
επαναστατικής επιτροπής και λίγοι πολεμιστές με 40 εθελοντές.
Συνολικά 250 άνδρες υπό τον Ανθλγό Δημακόπουλο τον οποίο ο
Κορωναίος είχε αφήσει εκπρόσωπό του στη Μονή αναχωρώντας
οριστικά λίγες ημέρες πριν επειδή θεωρούσε βέβαιη την εκπόρθησή
της από τους Τούρκους.
Πραγματικά ο Μουσταφά αφού διέταξε τον Ρεσίτ εφέντη να εισβάλει
στο γειτονικό Μυλοπόταμο για αντιπερισπασμό ξεκίνησε από το
Ρέθυμνο το βράδυ της 7ης προς 8η Νοεμβρίου με 15.000 στρατό
Τούρκους –Αλβανούς και Αιγύπτιους χωρισμένους σε τρεις φάλαγγες.
Η επίθεση από το Σουλεϊμάν μπέη και το γιό του Σαλή άρχισε αμέσως
αλλά ως το μεσημέρι δεν είχε κανένα αποτέλεσμα .Όι κλεισμένοι στο
Αρκάδι παίρνοντας θάρρος από το Γαβριήλ και το Δημακόπουλο
αντιστέκονταν ακλόνητοι στις ορμητικές επιθέσεις του εχθρού. Η
κατάσταση άρχισε να γίνεται κρίσιμη από το απόγευμα όταν οι Τούρκοι
κατέλαβαν τον ανεμόμυλο και τους σταύλους του μοναστηριού όπως
είχε προβλέψει ο Κορωναίος με αποτέλεσμα να περισφιχθεί ο κλοιός
των αμυνομένων .Και τότε όμως απέρριψαν τις προτάσεις του
Σουλεϊμάν για παράδοση ενώ έστελναν το εξής απεγνωσμένο μήνυμα
στον Κορωναίο:
Προφθάσατε μίαν ώρα ταχύτερον διότι μας έκλεισε και τακτικός και
άτακτος στρατός πολύς
Εκείνος όμως ελάχιστες ελπίδες τους έδινε:
Θέλομεν πράξει παν δυνατόν όπως έλθωμεν εις βοήθειάν σας αλλά
μη όντες εις θέσιν να σας βεβαιώσωμεν περί τούτου πράξατε ότι η
συνείδησή σας υπαγορεύει

Ηταν φανερό ότι πλησίαζε το τέλος. Την ίδια εκείνη νύχτα οι Τούρκοι
έστειλαν αγγελιαφόρους στο Ρέθυμνο ζητώντας επειγόντως πυροβόλα
μεγάλης ολκής για να γκρεμίσουν το τείχος.
Πολύ πριν ξημερώσει η επόμενη μέρα και αφού έφθασαν τα πυροβόλα
ανάμεσα στα οποία ήταν και η μπουμπάρδα κουτσαχείλα μήκους 2.5
μέτρων οι Τούρκοι άρχισαν επίμονο πυρ κατά της μονής. Σύμφωνα με
τον Βενέρη οι Τούρκοι εκείνη τη μέρα έκαναν τρεις εφόδους. Στη
δεύτερη φαίνεται κατά το απόγευμα γκρεμίστηκε από το βομβαρδισμό
η δυτική πύλη. Αμέσως τα άγρια στίφη με αλαλαγμούς όρμησαν προς
την αυλή ενώ από παντού οι επαναστάτες μάχονταν απεγνωσμένα.
Εκεί σύμφωνα με πολλές μαρτυρίες εξελίχθησαν φοβερές σκηνές
αλλοφροσύνης .
Από τα γυναικόπαιδα που γλύτωναν από τη σφαγή άλλα έτρεχαν προς
τα κελιά της ανατολικής πλευράς και άλλα έσπευδαν να ασφαλιστούν
στην πυριτιδαποθήκη. Σύντομα όλη η αυλή καλύφθηκε από πτώματα
Τούρκων και Χριστιανών ενώ νέα στίφη πατώντας πάνω στους
σκοτωμένους έμπαιναν στο Μοναστήρι.
Η τελευταία πράξη του δράματος εκτυλίχθηκε στη πυριτιδαποθήκη που
ανατινάχθηκε από τον ηρωικό Κωνσταντίνο Γιαμπουδάκη (ή σύμφωνα
με άλλη εκδοχή από τον Εμμ. Σκουλά) αμέσως μετά το σάλπισμα της
τρίτης και γενικής εφόδου .Μαζί του χάθηκαν όσα γυναικόπαιδα
βρίσκονταν εκεί και στα γειτονικά κελιά αλλά και πολλοί Τούρκοι
Αμέσως μετά οι Τούρκοι όρμησαν και κατέσφαξαν τους κρυμμένους
στο ηγουμενείο και σε άλλα σημεία που δεν είχαν γκρεμιστεί από την
ανατίναξη ενώ άλλοι έκαψαν το ναό και λεηλάτησαν τα ιερά κειμήλια.
Όπως έγραψε ανώνυμος Αγγλος :
«ούτε αυτή η έξαλλος φαντασία ημπορεί να συλλάβει τη
φρικαλεότητα της διαδραματισθείσης σκηνής»
Όταν αργότερα έφθασε ο Κορωναίος με ενισχύσεις όλα είχαν τελειώσει
Αλλωστε καμιά πολεμική ενέργεια δεν ήταν δυνατόν να αναληφθεί
.γιατί με τη ξαφνική βροχή που μεταβλήθηκε σε χιονοθύελλα τα όπλα
των επαναστατών είχαν αχρηστευθεί.

Σύμφωνα με πολλές μαρτυρίες .από τα 964 άτομα που είχαν κλεισθεί
στο Μοναστήρι .κατόρθωσαν να διαφύγουν 3ή 4 και αιχμαλωτίστηκαν
114.Όι υπόλοιποι σκοτώθηκαν. Ό Ηγούμενος Γαβριήλ φονεύθηκε
προτού ανατιναχθεί η πυριτιδαποθήκη ενώ ο Δημακόπουλος και λίγοι
ακόμη εθελοντές που αιχμαλωτίστηκαν .βρήκαν μαρτυρικό θάνατο με
λογχισμό. Τεράστιες όμως ήταν και οι Τουρκικές απώλειες .Όι νεκροί
και οι τραυματίες θα πρέπει να ξεπέρασαν τους 1500.Πολύ σωστά ο
Σακόπουλος ονομάζει τη Τουρκική νίκη «καδμεία» δηλαδή
ακριβοπληρωμένη και το ολοκαύτωμα του Αρκαδίου γεγονός
εφάμιλλον άλλων αξιομνημόνευτων επεισοδίων της ιστορίας μας .άξιο
να προκαλέσει το θαυμασμό και τη συμπάθεια.
Η Κρητική επανάσταση φυλλορρόησε τον Ιανουάριο του 1869 αλλά ο
Σουλτάνος δεν μπόρεσε να καθυποτάξει ολοκληρωτικά τους
χριστιανούς της Κρήτης. Ετσι υπό τη πίεση των Μεγάλων Δυνάμεων
αναγκάστηκε να παραχωρήσει τον Όργανικό Νόμο (3-2-1869) ένα είδος
Συντάγματος που προέβλεπε σημαντικά προνόμια για τους
Χριστιανούς.
Όπως ήταν φυσικό τεράστιος ήταν ο αντίκτυπος από το μεγαλιώδες
ολοκαύτωμα. Συγκίνηση κατέλαβε όλους στην Ελλάδα και στην Ευρώπη
και πύρινα άρθρα άρχισαν να γράφονται υπέρ των Κρητικών και της
επαναστάσεως. Όταν μάλιστα έφθασαν στο Εξωτερικό λεπτομέρειες
από το συγκλονιστικό δράμα .μεγάλωσε η κατακραυγή εναντίον της
Τουρκικής βαρβαρότητας. Ενθουσιώδη ήταν τα άρθρα του ρωσικού
τύπου .Στη Γαλλία θυμήθηκαν το 1821 ενώ οι ΤΙΜES του Λονδίνου
έγραψαν «είμεθα φιλέλληνες μάλλον παρά φιλότουρκοι»
Η φιλοκρητική όμως κίνηση δεν σταμάτησε μόνο εκεί. Ξένοι εθελοντές
και δημοσιογράφοι έφθασαν αργότερα στη Κρήτη για να ενισχύσουν
την επανάσταση. Σημαντική ήταν και η συνεισφορά από όλο τον
ελεύθερο κόσμο σε χρήμα αλλά και σε είδη (τρόφιμα –ρουχισμός
κλπ).Στην Ευρώπη και στην Αμερική ιδρύθηκαν κομιτάτα με σκοπό τη
διενέργεια εράνων και την περίθαλψη των γυναικόπαιδων.
Μετά την καταστροφή του το 1866 το μοναστήρι ανοικοδομήθηκε
πλήρως και αναστηλώθηκε στη πρότερή του μορφή. Μόνο ένα

μισοκαμένο τέμπλο στα αριστερά της Αγίας Τράπεζας και μια μπάλα
κανονιού σφηνωμένη στο αιωνόβιο κυπαρίσσι στα δεξιά της εκκλησίας
μαρτυρούν το αίμα που χύθηκε πριν 150 χρόνια.
Χαρακτηριστική είναι η επιγραφή που υπάρχει στην πυριτιδαποθήκη
ακόμη και σήμερα.
Αυτή η φλόγα π΄άναψε μέσα εδώ στη κρύπτη
κι απάκρου σ άκρο φώτισε τη δοξασμένη Κρήτη
ήτανε φλόγα του θεού μέσα εις την οποία
Κρήτες ολοκαυτώθηκαν για την Έλευθερία
Τελειώνοντας θα αναφέρω πόσο παραστατικά η λαϊκή μούσα αποδίδει
τη θυσία των Κρητών για τη Πατρίδα σε μία μαντινάδα:
Τη λευτεριά ρωτήσανε ποιάς μάνας είναι γέννα
και είπε πως τη γέννησε το κρητικό το αίμα

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here